ਇਜ਼ਰਾਈਲ-ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਰਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਜੋ ਡੂੰਘੀ ਸੱਟ ਵੱਜੀ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਅਜੇ ਤੱਕ ਉਸਦੇ ਗੰਭੀਰ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰਾਂ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੀ ਹੈ। ਮਹਿੰਗਾਈ, ਮਹਿੰਗੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ ਲੜੀਆਂ (ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ) ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਦੀ ਇਸ ਲਗਾਤਾਰ ਚੱਲ ਰਹੀ ਮਾਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਵੱਡਾ ਖਦਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਹ ਨਵਾਂ ਸੰਕਟ “ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ” ਜਲਡਮਰੂ ’ਤੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ—ਜਿਸਦਾ ਅਰਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਵਾਦ “ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ” ਹੈ—ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਅਤੇ ਅਦਨ ਦੀ ਖਾੜੀ ਨੂੰ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਾਂਘਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਯੂਰਪ-ਏਸ਼ੀਆ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਹੈ।
1. ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਤਾ
-
ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੰਗੀ: ਅਰਬੀ ਤ੍ਰਿਜਲਦੀਪ (ਪੈਨਿਨਸੂਲਾ–ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਹ ਹਿੱਸਾ ਜਿਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਾਸੇ ਪਾਣੀ/ਸਮੁੰਦਰ ਹੋਵੇ) ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਯਮਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਜਿਬੂਤੀ ਅਤੇ ਇਰੀਟਰੀਆ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਇਹ ਲਾਂਘਾ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਤੰਗ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਹਿਜ਼ 30 ਕਿਲੋਮੀਟਰ (ਲਗਭਗ 18 ਮੀਲ) ਚੌੜਾ ਹੈ। ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਯੂਰਪ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰਣਨੀਤਕ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ 2 ਮੀਲ ਚੌੜੇ ਆਵਾਜਾਈ ਲਾਂਘਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਲੰਘਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਅਤੇ ਭੌਤਿਕ ਪੱਖੋਂ ਇਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਫੌਜੀ ਰੁਕਾਵਟ ਜਾਂ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
-
ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ: ਇਹ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੌਥਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜਹਾਜ਼ਰਾਨੀ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਲਮੀ ਪੂਰਤੀ ਲੜੀ (ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ) ਦੇ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾਗਤ ਥੰਮ੍ਹ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 12%—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਵਸਤਾਂ, ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਊਰਜਾ ਵਸਤਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ—ਅਫ਼ਰੀਕੀ ਮਹਾਂਦੀਪ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
2. ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਲਾਂਘੇ ਦੇ ਮੂਲ ਅੰਕੜੇ
2023 ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖਤਰਿਆਂ ਦੇ ਵਧਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੀ।
-
ਸੰਕਟ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ (2023): ਸਾਲਾਨਾ ਲਗਭਗ 26,000 ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਸਨ, ਜਿਸਦੀ ਔਸਤਨ ਗਿਣਤੀ ਲਗਭਗ 71 ਜਹਾਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਸੀ।
-
ਮੌਜੂਦਾ ਮਾਤਰਾ (2025-2026): ਯਮਨ ਸਥਿਤ ਹੂਤੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਤਾਜ਼ਾ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਲਾਨਾ ਲਾਂਘੇ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 12,700 ਜਹਾਜ਼ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਔਸਤ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 34 ਜਹਾਜ਼ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਚਾਲਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
3. ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ
“ਮਲੱਕਾ ਜਲਡਮਰੂ” (ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਪ ਮਲੱਕਾ) ਅਤੇ “ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ” ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ (ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ) ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਤੀਜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਲਾਂਘਾ ਹੈ।
-
ਮਾਤਰਾ: ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਰਿਫਾਇੰਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ 42 ਲੱਖ ਤੋਂ 62 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦੇ ਹਨ।
-
ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ: ਇਹ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਵਪਾਰ ਦਾ ਲਗਭਗ 10% ਤੋਂ 12% ਬਣਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੀ ਲਗਭਗ 10% ਤਰਲ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ (ਐੱਲ.ਐੱਨ.ਜੀ.) ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਵੀ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
4. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਰਾਮਦਕਾਰ ਅਤੇ ਵਸਤਾਂ
ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ (ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ) ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਰਥਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਦੋ-ਤਰਫਾ ਰਸਤੇ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆਂ (ਮੱਧ ਪੂਰਬ) ਖੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਰਾਮਦਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਇਰਾਕ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਕਤਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੱਚਾ ਤੇਲ, ਰਿਫਾਇੰਡ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ ਐੱਲ.ਐੱਨ.ਜੀ. ਇਸ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਬਰਾਮਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਰਸਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੰਦਰਗਾਹ (ਯਾਨਬੂ) ਤੋਂ ਤੇਲ ਬਰਾਮਦ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਪੂਰਬ-ਤੋਂ-ਪੱਛਮ ਤੇਲ-ਨਲੀ (ਪੈਟਰੋਲਾਈਨ) ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਰਸਤੇ ’ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚੀਨ, ਭਾਰਤ, ਦੱਖਣੀ ਕੋਰੀਆ ਅਤੇ ਜਾਪਾਨ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਰਾਮਦਕਾਰ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਯੂਰਪੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੰਟੇਨਰਾਂ ਵਾਲੇ ਮਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ, ਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ, ਕੱਪੜੇ, ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁਰਜ਼ੇ ਆਦਿ ਦੀ ਬਰਾਮਦ ਲਈ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
5. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦਰਾਮਦਕਾਰ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਨਿਰਭਰਤਾ
ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖਪਤਕਾਰ ਯੂਰਪੀਅਨ ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆਈ ਮੁਲਕ ਹਨ।
-
ਯੂਰਪ (ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਲਾਭਪਾਤਰੀ): ਯੂਰਪ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਊਰਜਾ (ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਐੱਲ.ਐੱਨ.ਜੀ.) ਅਤੇ ਏਸ਼ੀਆ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਲਾਲ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਕੁੱਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਦਾ ਲਗਭਗ 35% ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਯੂਰਪ-ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਲਗਭਗ 40% ਕੰਟੇਨਰ ਵਪਾਰ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
-
ਏਸ਼ੀਆ (ਚੀਨ, ਭਾਰਤ): ਏਸ਼ੀਆਈ ਦੇਸ਼ ਯੂਰਪੀਅਨ ਉਦਯੋਗਿਕ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਰਸਾਇਣ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਉਤਪਾਦ ਅਤੇ ਰੂਸੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ 2022 ਤੋਂ ਬਾਅਦ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਆਪਣੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬੀ ਤੇਲ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਅਤੇ ਮਲੱਕਾ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਮੰਗਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਪੱਛਮੀ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਵਾਲੀ ਬਰਾਮਦ ਪਹੁੰਚ ਲਈ ਇਹ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਰੁਕਾਵਟ ਮਾਲ-ਭਾੜੇ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਾ ਕੇ ਪੂਰਬੀ ਅਤੇ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਬਰਾਮਦ-ਅਧਾਰਤ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
6. ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਕਿਉਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ?
28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵੱਲੋਂ ਇਰਾਨ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਆਗੂ ਅਲੀ ਖੁਮੇਨੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਵਿਆਪਕ ਖੇਤਰ ਇਰਾਨ ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਰਮਿਆਨ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿਚ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਪਿੱਛੇ ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕਾਰਕ (ਫੈਕਟਰ) ਹਨ:
-
ਰਣਨੀਤਕ ਰੋਕਥਾਮ: ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਚਿਤਾਵਨੀ ਇੱਕ ਸੋਚੀ-ਸਮਝੀ ਰੋਕਥਾਮ ਰਣਨੀਤੀ (ਡੈਟਰੈਂਸ ਸਟ੍ਰੈਟਿਜੀ) ਹੈ। ਖੁਫੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਅਹਿਮ ਥਾਵਾਂ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਾਰਗ ਟਾਪੂ (ਜੋ ਈਰਾਨ ਦੇ ਲਗਭਗ 90% ਤੇਲ ਬਰਾਮਦਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ) ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
-
‘ਦੋਹਰੇ-ਲਾਂਘੇ’ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ: ਤਹਿਰਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ‘ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਫੌਜੀ ਦਬਾਅ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਲਈ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਈਰਾਨ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸਦੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਜਾਂ ਆਰਥਿਕ ਜੀਵਨ-ਰੇਖਾਵਾਂ (ਇਕਨੌਮਿਲ ਲਾਈਫ ਲਾਈਨਜ਼) ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਮਲੇ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਦੋ-ਤਰਫਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਅਸਧਾਰਨ ਖਤਰਾ ਇੱਕ ਸੰਸਾਰ ਪੱਧਰੀ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਪੂਰਤੀ (ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਲੌਜਿਸਟਿਕਸ) ਦਾ ਸੰਕਟ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ ਵਿਰੋਧੀਆਂ ’ਤੇ ‘ਦੁੱਗਣੀ ਕੀਮਤ’ ਥੋਪਣ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
7. ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਇਰਾਜ ਦੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ ਤੋਂ 1,200 ਮੀਲ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਰਾਨ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਥੇ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਸਦੀ ਬਜਾਏ, ਮਾਹਰ ਇੱਕ “ਅਸਾਵੀਂ ਜੰਗ” ਦੇ ਮਾਡਲ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ:
-
ਵਗਾਰੀਆਂ (ਪ੍ਰੌਕਸੀਆਂ) ਦੀ ਵਰਤੋਂ: ਈਰਾਨ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਹੂਤੀ ਅੰਦੋਲਨਕਾਰੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾ ਦਾ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਤੱਟ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਨਿਯੰਤਰਣ (ਕੰਟਰੋਲ) ਹੈ।
-
ਅਸਾਵੀਆਂ ਚਾਲਾਂ: ਇੱਕ ਬਹੁ-ਪੱਧਰੀ ਪਹੁੰਚ-ਮੁਕਤ ਭਾਵ ਅਸਾਵੀ (ਅਸਮਿਟ੍ਰਿਕ) ਰਣਨੀਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸਨੂੰ ਬੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੱਟਵਰਤੀ ਜਹਾਜ਼-ਵਿਰੋਧੀ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ, ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਡਰੋਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ, ਤੈਰਦੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੰਗਾਂ, ਅਤੇ ਤੇਜ਼-ਹਮਲਾਵਰ ਇੰਟਰਸੈਪਟਰ ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਤਰੀਕੇ ਬਿਨਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਜਾਂ ਬੀਮਾ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਈ ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜੋਖਮ ਭਰਿਆ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
8. ਹੰਝੂਆਂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਹੋਣ ਦੇ ਸੰਭਾਵੀ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰ ਕੀ ਹੋਣਗੇ?
ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਜਲਡਮਰੂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਜਾਂ ਭਾਰੀ ਰੁਕਾਵਟ ਸੰਸਾਰ ਵਪਾਰ ਦੇ ਮੁਹਾਂਦਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪਾਵੇਗੀ:
-
ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਚੱਕਰ: ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ “ਕੇਪ ਆਫ਼ ਗੁੱਡ ਹੋਪ” ਰਾਹੀਂ ਅਫ਼ਰੀਕਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੋਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ 10 ਤੋਂ 15 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਸਫਰ ਵਿਚ ਖਪਣ ਵਾਲੇ ਤੇਲ ਤੇ ਸਫਰ ਦੇ ਖਰਚ ਵਿਚ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।
-
ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਛਾਲ: ਇੱਕ ਦੋਹਰੀ ਰੁਕਾਵਟ (ਹੋਰਮੁਜ਼ ਅਤੇ ਬਾਬ ਅਲ-ਮੰਡਬ ਦੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਨਾਕਾਬੰਦੀ) ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚੋਂ 30% ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤੇਲ ਨੂੰ ਹਟਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿਚ ਹੋਰ ਵਾਧਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਬੀਮੇ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰੀਮੀਅਮਾਂ, ਨਿਰਮਾਣ ਪੁਰਜ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ, ਅਤੇ ਮਾਲ-ਭਾੜੇ ਦੀਆਂ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਊਰਜਾ ਦਰਾਮਦ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾਵਾਂ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ) ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿੱਤੀ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।
ਇਹ ਵੀ ਪੜ੍ਹੌ— ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਲਾਂਘਾ: ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਤੇਲ ਤੇ ਗੈਸ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਣਨੀਤਕ ਜਲ-ਮਾਰਗ
